Đi đôi với việc thực hiện lộ trình giá điện theo cơ chế thị trường, việc tái cấu trúc ngành điện và tiến tới hình thành thị trường điện cạnh tranh hoàn toàn phù hợp với việc hình thành và phát triển thị trường điện, trong đó giai đoạn đầu của thị trường là sau năm 2010.
Việt Nam sẽ sớm có thị trường điện cạnh tranh
Theo các đại biểu tham dự Hội thảo Thị trường phát điện cạnh tranh Việt Nam do Bộ Công thương chủ trì tổ chức sáng nay (18/8), việc hình thành và đưa vào vận hành thị trường phát điện cạnh tranh nhằm tạo ra “sân chơi” lành mạnh giữa các đơn vị phát điện, khuyến khích tiết kiệm chi phí trong sản xuất, truyền tải, phân phối điện để có được giá điện hợp lý, minh bạch tới người tiêu dùng, đồng thời tạo tín hiệu tốt để thu hút đầu tư phát triển điện.
Trước đó, để thực hiện lộ trình này, từ năm 2008, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ đề án tái cơ cấu ngành điện và đề xuất tách các nhà máy điện ra khỏi EVN. Khi đó EVN chỉ còn nhiệm vụ truyền tải, phân phối và mua bán điện, đồng thời quản lý một số nhà máy điện thuộc quyền quản lý của Nhà nước.
Cũng trong năm 2008, Bộ Công Thương đã xây dựng Đề án Thiết kế chi tiết và xây dựng quy định vận hành thị trường điện, trong đó có hai nội dung quan trọng là thiết kế thị trường điện và xây dựng quy định vận hành thị trường điện. Tháng 4/2008, Bộ Công Thương đã thành lập Tổ soạn thảo quy định vận hành thị trường điện, đồng thời tổ chức nhiều cuộc hội thảo, tham vấn trực tiếp bằng văn bản để lấy ý kiến rộng rãi của các chuyên gia trong ngành. Kết quả của những nỗ lực này là đã xây dựng được mô hình phát điện cạnh tranh; Thiết kế chi tiết thị trường phát điện cạnh tranh và ban hành Thông tư quy đinh vận hành thị trường phát điện cạnh tranh (Thông tư 18/2010/TT-BCT ngày 10/5/2010)
Đại diện Bộ Công Thương tại hội thảo cho biết, theo lộ trình, thị trường điện cạnh tranh sẽ có 3 cấp độ: năm 2006 2014 là giai đoạn hình thành mô hình thị trường phát điện cạnh tranh; năm 2015- 2022 hình thành thị trường bán buôn cạnh tranh và sau năm 2022 là mô hình thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. Với thị trường phát điện cạnh tranh, các đơn vị phát điện sẽ tham gia chào giá cạnh tranh và ký hợp đồng bán buôn điện có thời hạn cho công ty mua bán điện.
Khi thị trường điện cạnh tranh hình thành sẽ đảm bảo thu hút đầu tư vào khâu phát điện vì khả năng giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư nhờ việc áp dụng cơ chế trả phí công suất. Như vậy, nhà đầu tư chỉ phải cạnh tranh trên thị trường để thu hồi chi phí biến đổi và tăng lợi nhuận. Hơn nữa, thiết kế này cũng đảm bảo tính ổn định của giá thị trường, tạo tín hiệu đầu tư tốt, phán ảnh đúng cân bằng cung- cầu trên thị trường điện. Đặc biệt, thiết kế thị trường điện còn đảm bảo tính minh bạch của thị trường vì có cơ chế rõ ràng cho việc định giá từ khâu phát điện, mua bán điện đến giám sát hoạt động thị trường mà không cần thiết phải hoàn thành quá trình tái cơ cấu để tách biệt chủ sở hữu giữa khâu phát điện và mua bán điện.
Tuy nhiên, theo ông Phạm Mạnh Thắng- Cục trưởng Cục điều tiết điện lực Bộ Công thương: Hiện nay thị trường điện nội bộ được vận hành chỉ với quy định thị trường phát điện cạnh tranh nội bộ EVN và quy định tạm thời phối hợp vận hành thị trường điện nội bộ. Việc thiếu các văn bản pháp lý cho vận hành thị trường điện là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến không thể triển khai lập lịch điều độ theo giá chào và thanh toán theo giá thị trường.
Cũng theo ông Thắng, để thực hiện đúng lộ trình thị trường phát điện cạnh tranh vào đầu năm tới thì còn rất nhiều việc cần bàn và cần làm. Theo đó, các vấn đề như việc xác định một nhà máy như thế nào là đảm bảo, mô hình tính toán như thế nào là cả một quy định rất chặt chẽ, cần phải chi tiết, trình tự tính toán mới có được. Ngoài ra, còn nhiều nội dung liên quan đến vấn đề tài chính, về giá điều chỉnh… cũng phải cân nhắc.
Chia sẽ khó khăn này, ông Huỳnh Lin- Tổng giám đốc công ty cổ phần Nhiệt điện Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu- cho rằng, để hình thành thị trường điện cạnh tranh, trong đó có phần lập lịch huy động điều độ, đối với công ty của ông sẽ khó thực hiện. Theo ông Lin, đối với nhà máy điện cần phải thực hiện nhiều công đoạn, như công bố công suất sẵn sàng, thời hạn nộp chào giá… Trong khi nhà máy điện Bà Rịa sử dụng nguồn nguyên liệu chủ yếu là khí, phần lớn mua từ khí Cửu Long và khí Nam Côn Sơn, nên nhà máy hoàn toàn phụ thuộc vào bên cung cấp chứ không thể chủ động được.
Mặc dù còn nhiều vướng mắc cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, song theo đại diện Bộ Công Thương, việc tái cơ cấu ngành điện, xây dựng và vận hành thị trường phát điện cạnh tranh hoàn toàn phù hợp với lộ trình hình thành và phát triển thị trường điện, trong đó giai đoạn đầu của thị trường là sau năm 2010, thị trường phát điện cạnh tranh trên cơ sở chào giá theo từng tổ máy phát điện đã hình thành.
Hơn nữa, tại Thông báo số 203/TB-VPCP ngày 13/7/2010 của Văn phòng Chính phủ về kết luận của Thủ tướng Chính phủ về tình hình thiếu điện và các giải pháp khắc phục, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương chuẩn bị đề án và các văn bản pháp lý cần thiết cho việc hình thành thị trường phát điện cạnh tranh, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10 năm nay để xem xét thực hiện ngay từ năm 2011.
Theo baocongthuong
